در معراج المؤمن : نماز ، نخست با تكبيرةالاحرام توجه به‌هر كه و هر چه را - غير از خداى تعالى - بر خود حرام مىكنيم ، و سپس با حالت ايستادن منظم رو به‌قبله ، به‌قرائت حمد و سوره مىپردازيم كه اقرار به‌كمال عبوديت و بندگى خداست ، و سپس براى اين‌كه اين اقرار عملى شود به‌ركوع مىرويم كه نخستين چهره‌ى آشكار و اختصاصى بندگى و خضوع است ، و چون اين چهره در عين ويژگىاش در محضر اقدس الهى سبحانه و تعالي كافى نيست ، مأموريت داريم كه به‌حالت نخست برگشته و به‌سجده رويم كه بالاترين چهره‌ى خضوع و خاكسارى است . ما در سجده مركز انسانيت خود را كه پيشانى است به‌خاك مىنهيم تا بدين‌وسيله كمال ذلّت و خوارى و خاكسارى خويش را در مقابل معبود يكتا و بىهمتاى خويش ارائه نماييم . و با عجز و انابه و التماس و نهادن هفت موضع از بدن بر خاك اولًا كمال عجز و نياز خويش را به‌اثبات رسانيم و ثانياً به‌اميد اين‌كه ان‌شاءاللَّه بتوانيم از اين راه لياقتى را در خود ايجاد كنيم تا هفت درِ جهنم را هم بر روى خود ببنديم ، و اين است رمز « معراج‌المؤمن » بودن نماز كه ظاهر و باطنش ، حال و قال و افعالش همه و همه‌اش عروجى است در اين مثلث زيبنده به‌سوى حضرت اقدس الهى سبحانه و تعالي چنان‌كه در خبر است از اميرالمؤمنين عليه السلام اين دو سجده و دو برخاستن از آن‌ها نقشى است از آيه‌ى شريفه‌ى : « مِنْها خَلَقْناكُمْ وَ فيها نُعيدُكُمْ وَ مِنْها نُخْرِجُكُمْ تارَةً أخْرى » ( سوره‌ى طه ، آيه‌ى 55 ) كه پروردگارا تو ما را از اين خاك آفريدى - و اين رمز سجده اول است - و از همين خاك بيرونمان آوردى - كه رمز برخاستن از اين سجده است - و اين هر دو در « منها خلقناكم » نهفته ، و سجده‌ى دوم كه به‌سوى همين خاك ما را برگشت مىدهى ، و برخاستن از سجده دوم كه از همين خاك ما را بيرون خواهى آورد « 1 » . سجده بر خلاف ركوع در اختصاص نماز نيست ، كه سجده‌ى شكر و سجده تلاوت و هر سجده‌اى به‌عنوان عبوديت و تعظيم مقام ربوبيت از عبادات است .

--> ( 1 ) - نورالثقلين ( 3 : 382 ) فىالعلل باسناده الى احمد بن على الرّاهب قال : قال رجل لاميرالمؤمنين عليه السلام يابن عمّ رسول‌اللَّه ما يعنى السّجدة الأولى . . .